به نام یزدان

از سیروان تا شیروان

سیروان باستانی ؛ برباد رفته ی استانی !؟!

 بناهای شهری سیروان باستان ؛ چرا ... ؟!؟

شهرستان شیروان چرداول در شمال شرقی استان ایلام قرار دارد و شامل دو بخش عمده ؛ یعنی «شیروان» و «چرداول» می باشد . هرچند از نظر تقسیمات کشوری این شهرستان از بخش های شیروان چرداول و هلیلان تشکیل شده است . (محمودیان ، 1379 ، 78)

مرکز بخش شیروان شهر لومار است ولی مرکز شهرستان شیروان چرداول شهر سرآبله می باشد . مساحت بخش شیروان 648000 کیلومترمربع و جمعیت آن طبق آخرین آمار سرشماری در سال 1385 بالغ بر 17741 نفر بوده است . این بخش دارای 65 روستا و 3 دهستان می باشد . (شهرداری لومار)

کوه های لنه [leneh] و چرمین [charmin] بخش های شیروان و چرداول را از هم جدا کرده اند . رود بزرگ و پرآب سیمره که از ناحیه ی کوهستانی الوند در استان همدان سرچشمه گرفته ، پس از پیمودن مسافتی از شرق این شهرستان می گذرد . رود بزرگ و پرآب سیمره مرز طبیعی شهرستان شیروان چرداول را با استان لرستان تشکیل می دهد .

 بناهای شهری سیروان باستان ؛ چرا ... ؟!؟

آب فراوان حاصل از انباشت نزولات جوی در کوهستان سرسبز و سخت گذر سیوان که در شهر باستانی سیروان (روستای سراب کلان امروزی) جوشان می گردد رودخانه ای را به وجود آورده که با نام شیروان معروف است و به طول 7 کیلومتر در منطقه جریان یافته و به رودخانه ی سیمره می پیوندد .

همه نیک می دانیم که یکی از علل عمده و اصلی پیدایش تمدن ها وجود آب بوده است ؛ منطقه ی شیروان به دلیل شرایط جغرافیایی خاص و به ویژه منابع آب ، در طول ادوار تاریخی دارای موقعیت مناسب برای زندگی اجتماعی مردم بوده است . وجود آثار متعدد از سکونت گاه ها ، قلعه ها و محوطه های باستانی دلیلی بر این ادعاست . (محمودیان ، 1379 ، 78)

ü      معرفی اجمالی روستای سراب کلان :

این روستای زیبا از یک طرف دارای چشمه ی آبی می باشد که از لحاظ زلالی و پاکی حرف نخست را در شهرستان شیروان چرداول می زند . گذشته از این چشمه چون روستا در قرن های گذشته محل زندگی پادشاهان ساسانی و به ویژه انوشیروان بوده است ! خرابه هایی به جا مانده که در زبان محلی به آن ها (که لگ) [kaleg] می گویند . به همین دلیل نام این روستا سراب کلان نهاده اند . (که لگ) به معنای خرابه است .

روستای سراب کلان به دلیل گوناگونی اقوامی که در آن زندگی می کنند به 72 ملت معروف است ! (اقوام کورد ، لر و عرب) .

آب تمامی مزارع منطقه از روستای سراب کلان تا روستای ورگچ از چشمه ای که به رودخانه ی شیروان معروف است تامین می شود .

جاذبه های تاریخی – باستانی و طبیعی منطقه ی شیروان ؛

·         آثارباستانی منطقه ی شیروان :

مهم ترین اثر تاریخی – باستانی منطقه ی شیروان ؛ شهر باستانی سیروان است که در روستای سراب کلان قرار دارد . این شهر مرکز ایالت ماسبذان بوده و استحکامات طبیعی و موقعیت جغرافیایی مهمی داشته و تا قرن 4 هجری موقعیت سیاسی ، جغرافیایی و شهری خود را حفظ کرده است و یکی از تفرج گاه های شاهان ساسانی و به ویژه انوشیروان بوده است . (اکبری ، 1386 ، 80)

امروز در سکوت ویرانه های این شهر می توان کیفیت شهرسازی و ذوق معماری دوره ی ساسانی را مورد بررسی قرار داد . (محمودیان ، 1379 ، 80)

بنا به گفته ی محققان و باستان شناسان ؛ این شهر در اثر زلزله ای که در قرن 4 هجری رخ داده به زیر زمین فرو رفته است و در حال حاضر به دلیل عدم توجه متولیان مربوط به آثارباستانی و ... به جز خرابه هایی که آن هم مردم ساکن روستا به عنوان کاه دان استفاده می کنند ، چیزی بر جای نمانده است که اگر این چنین پیش برویم در سال های آینده آثاری از شهر باستانی – تاریخی سیروان دیده نخواهد شد !؟!

 بناهای شهری سیروان باستان ؛ چرا ... ؟!؟

« البته این فقط شهر باستانی سیروان نیست که مورد کم توجهی قرار گرفته است ؛ بلکه آثار باستانی – تاریخی زیادی در استان ایلام وجود دارد که حتی نامی از آن ها برده نمی شود ! آثاری که اگر به بررسی و شناسایی آن ها بپردازیم و آن ها را به گردشگران داخلی و خارجی معرفی کنیم گام بلندی را در جهت شکوفایی صنعت توریسم در استان برداشته ایم . این در حالی است که بیشتر کشورهای جهان امروزه دارای صنعت پویای توریسم هستند و حتی در ایران برخی استان ها تا حدودی در این کار موفق بوده اند و سالانه درآمد زیادی از صنعت گردشگری به دست می آورند .

استان ایلام دارای آثارباستانی بسیار کهنی است که متاسفانه خیلی کم مورد مطالعه قرار گرفته اند و بسیاری از این آثار به راحتی به تاراج رفته اند ! با جرات می توان گفت که تمدن ایلامیان به خاطر قدیمی بودنش هنوز به طور کامل شناخته نشده است و البته در بخش هایی از استان خوزستان مطالعات خوبی در این زمینه صورت گرفته است » . (علی کرمی ، 1389)

·         غارهای چهل ستون و بره زرد و محوطه های تاریخی گهواره :

در 500 متری قلعه ی هیزدر ، غار چهل ستون و در فاصله ی 5 کیلومتری آن غار بزرگ و شگفت انگیز بره زرد بر فراز کوه سیوان واقع شده است . در دامنه ی غار بره زرد محوطه ی تاریخی گهواره قرار دارد که دارای آثار دیوار و شبکه ی آب رسانی می باشد . (محمودیان ، 1379 ، 79)

·         غار بزرگ و شگفت انگیز بره زرد :

 ورودی غار کهن بره زرد (کناتاریکه) بر فراز کوه سیوان ؛ غار متروکه ی تاریخ

·         غار بره زرد يا کنا تاريكه ( کنانام ) : در ارتفاعات سيوان كوه بدره و در فاصله 35 كيلو متري  مسير ايلام به دره شهر قرار دارد . اين غار يك حو ضچه ي آبي ، پرده هاي سنگي ، صدها ستون و مجسمه استالاكتيتي و استالاگميتي دارد . تالارها ، چاه ها ، دهليزها و دالان هاي متعددي از لحظه ورود به غار تا عمق 350 متري نظر هر بيننده اي را به خود جلب مي كند . سردي هواي داخل غار موجب شده است كه در طول سال هيچ نوع جانوري در آن زندگي نكند ! ارتفاع بعضي از تالارهاي داخل غار به 12 متر مي رسد .

 چشمه ای جوشان در دل غار بره زرد !

دهانه ي ورودی غار آن قدر تنگ است که فقط یک نفر به صورت سینه خیز می تواند  عبور کند ! برای دستیابی به این غار باید یا از طریق جاده خاکی مله پنجاب به باریکاب که فقط خودروهای کوهستان رو و شاسی بلند می توانند رفت وآمد کنند و در مقصد یعنی باریکاب  ماشین پارک کنید و حدود ۴۵ دقیقه کوهنوردی به غار می رسید . مسیر دیگر همان جاده ایلام - دره شهر است که در روستای زیفل یا پاکل گراب پیاده می شوید و پس از حدود ۲ ساعت یا بیشتر کوهنوردی به غار بره زرد می رسید .

·         قلعه ی هیزدر  [hisder]  :

این قلعه ی سنگی در آبریز شرقی گردنه ی مله گون [melah gowen] بر فراز صخره ای ایجاد شده است .

·         تپه ی باستانی روستای گوراب :

این تپه ی باستانی که در میان زمین های کشاورزی آبی قرار گرفته است و شباهت اندکی به اهرام ثلاثه ی مصر دارد . این تپه که در زبان محلی به آن قلا [qella] می گویند ؛ درست در نقطه ی مقابل تپه ی باستانی روستای چگینی قرار دارد . بیشتر کسانی که این دو تپه ی باستانی دست ساز را مشاهده کرده اند این سخن را تصدیق می کنند که چه رازی بین این دو تپه وجود دارد که درست در نقطه ی مقابل هم واقع شده اند ؟! البته به دلیل عدم کاوش های باستان شناسی ؛ این راز هنوز سر به مهر مانده است و قدمت تاریخی این مکان ها تاکنون مشخص نشده است .

همان طور که پیش از این گفته شد ؛ منطقه ی شیروان به دلیل آب و هوای مناسب و وجود چشمه های فراوان ، دارای آثار باستانی – تاریخی زیادی است . به طوری که کمتر روستایی در این بخش پیدا می شود که آثار باستانی – تاریخی و یا اسلامی در آنم وجود نداشته باشد ولی متاسفانه مورد کم لطفی مسوولان و متولیان امر واقع شده است .

·         تپه ی باستانی روستای چگینی :

 نمایی زیبا از روستای چگینی ؛ بخش شیروان

این تپه در شرق روستای چگینی و در مسیر جاده ی ارتباطی واقع شده است . این تپه ها بارها و بارها توسط قاچاقچیان عتیقه حفاری شده اند !؟ (چه کسی جواب گو است)؟!؟

 نمایی برفی از روستای زیبای چگینی ؛ بخش شیروان

این تپه در ارتفاع بلندتری نسبت به منازل مسکونی قرار دارد و همچون نگهبانی بردبار سال هاست استوار پاربرجای مانده است و با توجه به قدمت تاریخی آن چه رخدادهایی از مردمان نسل های مختلف این روستا در سینه ندارد .

·         تپه ی باستانی روستای بوژان :

این تپه نیز در زبان محلی به قلا [qella] معروف است و باز در خود آثاری از گذشتگان این منطقه به یادگار گذاشته است .

آثار طبیعی – گردشگری منطقه ی شیروان ؛

·         مجتمع قایقرانی تنگه ی سازبن [sazeben] سیمره در روستای ورگچ .

 تفریگاه طبیعی تنگه ی سازبن ؛ رود پرآب سیمره ؛ بخش شیروان

·         باغ های مسیر جاده ی شهر لومار به روستاهای پایین دست .

·         کوه های لنه [leneh] درجنوب و بوژان در شمال منطقه .

·         دشت های هموار و مزارع بسیار زیبای برنج (شالی زار) .

 نشاکاری برنج

·         روستای کوهستانی بوژان :

 باغ های روستای کوهستانی بوژان ؛ بخش شیروان

این روستا دارای چشمه ابی سرد که در زبان محلی به (کیه نی که و) به معنی چشمه ی آبی رنگ معروف است ، می باشد . باغ های فراوان انار و گردو و ... و استخرهای پرورش ماهی سردآبی قزل آلا و دیگر این که چشمه ای (کیه نی) که در تمام مدت سال در میان باغ های این روستا جاری است ؛ مکانی مناسب و آرام و دل انگیز برای هر مسافر خسته ای است که ساعتی چند در آن جا بیاساید .

 کیه نی کو (چشمه ی آبی رنگ) ؛ شفاف و سرد و زیبا

·         ساحل رود سیمره .

 ساحل زیبای رود سیمره ؛ منطقه ی عرب رودبار ؛ بخش شیروان

·         منطقه ی عرب رودبار :

 برداشت برنج

این منطقه از شیروان که قلب تپنده ی کشاورزی بخش شیروان می باشد به دلیل وجود زمین های حاصل خیز و هموار و رود پرآب سیمره ، وجود جنگل های بلوط فراوان ، مزارع برنج (شالی زار) ، مزارع خیار و باغ های انار ؛ در تمام روزهای سال فرش سبز رنگ خود را فروتنانه زیر پای مهمانان گسترده است .

زیارتگاه های بخش شیروان :

·         امام زاده عباس :

 امام زاده عباس ؛ ۵ کیلومتری شهر لومار

مرقد این امام زاده بر روی تپه ای مشرف بر رودخانه ی شیروان در 5 کیلومتری شهر لومار واقع شده است که از جمله بناهای تاریخی – اسلامی بخش شیروان است .

مزارع سرسبز و کوه های زیبای اطراف امام زاده ، زیباییش را صدچندان کرده است .

·         امام زاده حاجی حاضر :

 امام زاده حاجی حاضر ؛ روستای زیبای سراب کلان

مرقد این امام زاده در میان زمین های کشاورزی روستای سراب کلان واقع شده است . حرم آن در سال های گذشته بازسازی شده است .

·         امام زاده صورت بانو :

مرقد این امام زاده در روستای گوراب بنا شده است . البته این امام زاده نزدیک به یک سال است که بقعه ی آن ساخته شده است ! زیرا بر اثر تخریب حرم قبلی آن کمتر کسی از وجود این امام زاده خبر داشت و بر اساس روایتی که وجود دارد این امام زاده به خواب یکی از بزرگان محل آمده و از او خواسته تا حرم وی را درست کنند !

·         امام زاده سید علی :

مرقد این امام زاده در 2 کیلومتری شهر لومار و مشرف بر رود سیمره واقع شده است .

·         امام زاده عباس عرب رودبار :

 امام زاده عباس رودبار

مرقد این امام زاده در پایین دست منطقه ی شیروان موسوم به عرب رودبار احداث شده است .

·         امام زاده محمد باقر :

مرقد این امام زاده در پایین دست مسیر ایلام به شیروان در روستای سفیدخانی واقع است .

 سفر به خیر ای گل که می روی با باد / از دیده می روی ولی نمی روی از یاد

آنچه گفته شد تنها گوشه ای از زیبایی های بخش شیروان بود و امید است در آینده ای نزدیک با سفر به شهرستان زیبای شیروان چرداول بهتر بتوانم از زیبایی های تمام نقاط شهرستان عکس و مطلب تهیه کنم .

Ø       با سپاس فراوان از گروه "دوستان زمين" و به ويژه خانم فادیا محمدی ، کارشناس جامعه شناسی به خاطر ارسال عکس ها و مطالب .

منابع و مآخذ :       

1)     فصل نامه ی فرهنگ ایلام

2)     مقاله ی شهر باستانی سیروان ، حبیب اله محمودیان ، تابستان 1379 ، چاپ دوم

3)     تاریخ ایلام از آغاز تا سقوط قاجاریه ، دکتر مرتضی اکبری ، 1386 ، چاپ اول

4)     نوشته های و عکس هایی از خانم فادیا محمدی ، کارشناس جامعه شناسی

5)     نوشته های علی کرمی ، کارشناس محیط زیست و مدیر وبلاگ